Het is de laatste week voor de start van het academiejaar.
In heel wat Vlaamse huishoudens wordt een kot ingericht, worden boeken besteld of lessentabellen bekeken. Voor duizenden achttienjarigen begint binnen enkele dagen een nieuw avontuur.
En ergens, misschien vooral bij de ouders, speelt ook al die andere vraag: wat daarna?
Een jongere die vandaag aan een opleiding begint, studeert af in 2030 of 2031. Voor een arbeidsmarkt waarvan scholen, werkgevers en beleidsmakers vandaag niet precies weten hoe die eruit zal zien.
Mogelijk kan dit aanvoelen als onzekerheid. Ik zie er vooral een opportuniteit in. Een uitnodiging om anders te kijken naar studiekeuze, opleiding en de eerste jaren op de arbeidsmarkt.
In dit artikel probeer ik daarom een antwoord te vinden op de vraag: wat moet een jongere de komende jaren opbouwen om zijn of haar plaats te kunnen vinden in een arbeidsmarkt die blijft veranderen?
Het aantal gemelde vacatures in Vlaanderen lag recent 13 procent lager. Dat bewijst niet dat vooral starters worden getroffen, en evenmin dat AI daarvan de oorzaak is. Daarvoor spelen te veel factoren tegelijk.
Maar het maakt wel zichtbaar dat jongeren vandaag in een minder ruime markt terechtkomen. En dat betekent dan weer dat werkgevers, wanneer ze meer keuze hebben, ook selectiever worden.
Een diploma blijft daarbij – voorlopig althans – belangrijk. Maar steeds vaker komt er een tweede vraag naast te staan: wat brengt deze kandidaat nog meer mee?
Of anders gezegd: over welk toegangskapitaal beschikt de starter?
Tot dat toegangskapitaal behoren uiteraard de klassiekers: Stage-ervaring. Echte projecten. Bestaande contacten met werkgevers. Kunnen aantonen hoe je een probleem hebt aangepakt. Begrijpen hoe een sector werkt. Kritisch naar processen kunnen kijken.
Maar vandaag komt daar steeds vaker bij: verstandig kunnen werken met AI.
Kun je AI-output controleren in plaats van die alleen te genereren? Zie je wanneer een antwoord niet klopt? Kun je het verbeteren? Kun je uitleggen waarom je tot een bepaald oordeel komt? Op welke manier is AI in jouw expertise een meerwaarde?
De verwachtingen van de toekomstige werkgever liggen dus hoger en gaan verder dan wat het onderwijs vandaag al gestructureerd aanbiedt. In de komende studiejaren zal elke jongere zich dus óók op die AI-vragen moeten voorbereiden.
Kennis blijft belangrijk. Misschien zelfs om een nieuwe reden.
Ik vergelijk het graag met iets waar ik zelf bijzonder weinig van ken: elektriciteit. Als er thuis iets misloopt, moet ik iemand bellen. Maar mijn gebrek aan kennis heeft nog een tweede gevolg: ik kan ook moeilijk beoordelen of wat iemand mij vertelt klopt, of er werkelijk vervangen moet worden wat men voorstelt en of er misschien een andere oplossing bestaat.
Ik ben dus niet alleen afhankelijk van iemand anders om het probleem op te lossen. Ik ben ook afhankelijk van diezelfde persoon om te beoordelen wat het probleem eigenlijk is.
Met AI ontstaat een gelijkaardige uitdaging.
Een student kan perfect leren hoe hij AI moet gebruiken. Maar hoe minder hij zelf van een onderwerp begrijpt, hoe moeilijker het wordt om te beoordelen wat AI hem teruggeeft.
Daarom zie ik kennis en AI-vaardigheid niet als concurrenten. Integendeel. Naast kennis opbouwen en leren verwerken, komt er voor deze generatie een tweede pijler bij: leren werken met AI.
Daarin zie ik vier stappen.
AI kunnen gebruiken. Weten hoe je de technologie kunt inzetten om informatie te verzamelen, sneller te werken, vragen te stellen en mogelijkheden te onderzoeken.
Zelf blijven denken. AI gebruiken zonder het eigen denkproces volledig uit handen te geven. Eigen kennis en ervaring blijven inzetten om verbanden te leggen en vragen te stellen.
Kunnen beoordelen en verbeteren. Herkennen wanneer een antwoord niet klopt, onvolledig is of misschien gewoon heel overtuigend klinkt. Daarvoor heb je opnieuw voldoende eigen kennis nodig.
Zelf het oordeel blijven vormen. Uiteindelijk beslissen wat je overneemt, wat niet, waar je verder onderzoek naar doet en wat je zelf toevoegt. De verantwoordelijkheid voor het eindresultaat blijft bij jou.
Als jongeren deze vier vragen systematisch meenemen, trainen ze zichzelf in verschillende vaardigheden waarnaar bedrijven bij de start van hun carrière sowieso naar zullen vragen.
We hebben vandaag wel een bijzondere uitdaging: de jongeren die nu afstuderen, kregen gedurende het grootste deel van hun opleiding nog geen structurele voorbereiding op deze nieuwe manier van werken.
De achttienjarigen die deze week hun kot inrichten, beginnen dan weer aan hun opleiding op een moment waarop AI er al volop is, maar scholen en opleidingen nog zoeken naar de beste manier om ermee om te gaan.
Beide groepen zitten met andere woorden een beetje tussen twee systemen in: de arbeidsmarkt begint in al haar snelheid nieuwe vaardigheden te verwachten, terwijl het onderwijs ze nog niet overal systematisch kan meegeven.
Dit betekent dus dat we realistisch moeten zijn: we kunnen – nee, we mogen – de verantwoordelijkheid niet volledig bij de jongere en de starterskandidaat leggen.
Zodra werkgevers ervaring, AI-vaardigheid, kritisch denkvermogen en professioneel oordeel verwachten van iemand die nog maar net aan zijn loopbaan begint, hebben zij vandaag ook de taak en verantwoordelijkheid om een omgeving te creëren waarin starters die vaardigheden verder kunnen ontwikkelen. Ze zullen dus m.a.w. hun startersbeleid moeten aanpassen.
Dat maakt het voorbeeld van Cognizant interessant. Cognizant, een van 's werelds grootste technologie- en consultancybedrijven, kiest ervoor om ook in het AI-tijdperk bewust te blijven investeren in starters.
Het bedrijf creëert nieuwe functiefamilies en ontwikkelpaden waarin afgestudeerden rechtstreeks kunnen instromen en opleiding onderdeel wordt van het model.
Eerlijk is eerlijk: dit ene Amerikaanse bedrijfsvoorbeeld – met ook een vestiging in België – maakt uiteraard nog geen trend. Maar ze toont wel iets belangrijks: werkgevers hebben een keuze.
Veel routinetaken die geschikt zijn voor automatisering, waren traditioneel ook taken waarmee een starter een vak leerde. Informatie verzamelen, een eerste analyse maken, een dossier voorbereiden, controleren, observeren hoe een ervaren collega ermee verdergaat.
Niet meteen het spannendste werk, maar wel het werk waarin iemand ervaring opbouwt en waar jongeren vaak nog meer plezier uit halen dan we willen toegeven.
Maar de vraag die zich stelt wanneer AI een deel van die onderste laag wegneemt, is: hoe wordt iemand dan nog professional?
Welke starterstaken verdwijnen? Welke ervaringen komen ervoor in de plaats? Hoe leert een jonge medewerker professioneel oordelen? Wie zorgt voor opleiding en mentoring? En blijven instapfuncties echte leerfuncties?
Cognizant combineert twee ontwikkelingen die voor dit verhaal interessant zijn: AI steeds verder integreren in het bedrijf én nieuwe instroom- en ontwikkelpaden creëren voor starters.
Het laat daarmee zien hoe zo'n aangepast startersbeleid eruit zou kunnen zien. Voor veel bedrijven liggen daar vandaag nog behoorlijk wat knopen om door te hakken.
Even terug naar de student.
Dit allemaal samen betekent dus dat studenten de komende vier of vijf jaar met een wakker oog zullen moeten blijven kijken naar wat er rondom hun opleiding verandert.
Tot welke functies kan mijn opleiding leiden? Welke taken veranderen daar? Welke menselijke vaardigheden worden belangrijker? Kan ik stages doen? Zijn er bedrijfsprojecten? Kom ik in contact met werkgevers? Bouw ik voldoende vakkennis op om AI niet alleen te gebruiken, maar ook kritisch te beoordelen?
Ook jongeren zullen dus alert moeten blijven op wat er buiten hun opleiding verandert. Daarom bestaat de beste studiekeuze misschien steeds minder uit de richting met het veiligste etiket. Interessanter is om de omgevingen te leren kennen waarin een jongere talent kan ontwikkelen, stevige vakkennis kan opbouwen, leert oordelen en toegang krijgt tot de praktijk.
En daarmee komen we bij misschien wel de belangrijkste conclusie.
We kunnen deze verantwoordelijkheid niet bij jongeren alleen leggen.
Onderwijs zal verder moeten gaan dan het aanbieden van enkele AI-tools of losse initiatieven. Basiskennis, kritisch denken, praktijkopdrachten en begeleid AI-gebruik zullen steeds meer samen moeten komen. Niet omdat iedere opleiding een AI-opleiding moet worden, maar omdat vrijwel iedere student terechtkomt in een wereld waarin AI onderdeel van het professionele werk wordt.
Werkgevers zullen op hun beurt moeten aanvaarden dat starters nog niet volledig gevormd binnenkomen. Wanneer technologie traditionele leertaken overneemt, ontstaat ook de verantwoordelijkheid om nieuwe leerpaden te bouwen. Instroombeleid, mentoring en juniorfuncties verdienen daarom opnieuw aandacht.
En jongeren hoeven zich niet te laten verlammen door voorspellingen over welke beroepen binnen vijf of tien jaar zullen verdwijnen. Niemand kan die toekomst met voldoende zekerheid voorspellen.
Veel relevanter is dat zij hun potentieel leren kennen, vakkennis opbouwen, ervaring zoeken en leren aantonen welke waarde zij – mét AI – kunnen creëren.
De jongeren die vandaag afstuderen én degenen die volgende week aan hun eerste academiejaar beginnen, vormen in zekere zin een overgangsgeneratie. De verwachtingen van de nieuwe arbeidsmarkt zijn er al. De systemen die hen daarop moeten voorbereiden, zijn nog volop in ontwikkeling.
Net daarom verdienen zij niet méér druk, maar juist betere begeleiding. Van onderwijs én werkgevers.
Op 13 oktober 2026 breng ik daarom tijdens het Oida Future Forum – Onderwijs & AI: klaar voor de arbeidsmarkt van morgen onderwijs, wetenschap en arbeidsmarkt samen in De Krook in Gent.
Niet om te voorspellen welke jobs er over tien jaar nog zullen bestaan.
Wel om de vraag te stellen die we vandaag wél kunnen beantwoorden:
wat moeten onderwijs en werkgevers nu concreet doen zodat jongeren morgen hun plaats kunnen vinden?
Want de jongeren die vandaag hun kot inrichten, zitten over enkele jaren aan de andere kant van die brug.
De vraag is wat wij tegen dan gebouwd hebben.
Voor info en inschrijvingen: ga naar onze pagina
Bronnen
VDAB. (2026, 8 september). Vacaturebericht augustus 2026. VDAB – Vacaturebericht augustus 2026
Cognizant. (2026, 7 september). Cognizant Invests in America's AI-Era Workforce. Cognizant – Invests in America's AI-Era Workforce
.svg)